De Eerste Kamer verwerpt de omstreden asielnoodmaatregelenwet en voorkomt daarmee dat mensen van 18 jaar en ouder zonder verblijfspapieren strafbaar worden gesteld. Ook andere ingrijpende maatregelen die de asielprocedure zouden versoberen en grote risico’s met zich meebrachten voor de bescherming van kinderrechten, zijn daarmee voorlopig van tafel. Tegelijkertijd is het tweestatusstelsel wél aangenomen, wat juist voor kinderen zeer zorgelijk is. 

Afwijzing voorkomt ingrijpende maatregelen 

Met het verwerpen van de asielnoodmaatregelenwet zijn onder meer plannen afgewezen om de duur van een tijdelijke asielvergunning te verkorten van vijf naar drie jaar, permanente asielvergunningen af te schaffen en gezinshereniging verder te beperken tot het kerngezin, waardoor pleegkinderen zouden worden uitgesloten. Ook zouden de mogelijkheden worden verruimd om mensen zonder rechtmatig verblijf strafbaar te stellen. Dat deze wet het niet heeft gehaald, voorkomt dat maatregelen worden ingevoerd die leiden tot meer onzekerheid, uitsluiting en schade. 

Dat de strafbaarstelling van onrechtmatig verblijf niet doorgaat, is van groot belang. Strafbaarstelling zou mensen verder de schaduw in duwen en hun toegang tot basisvoorzieningen onder druk zetten. Hoewel kinderen formeel waren uitgezonderd, zouden de gevolgen voor hen aanzienlijk zijn geweest. Zij zouden een verhoogd risico lopen op onveiligheid en stress, en mogelijk zorg, onderwijs en bescherming vermijden of niet kunnen bereiken. Bovendien zouden kinderen opgroeien met de wetenschap dat zij na hun 18e verjaardag illegaal en daarmee strafbaar zouden zijn. 

Tweestatusstelsel zet gezinnen en kinderen verder onder druk 

Tegenover deze opluchting staat dat de Eerste Kamer wél instemt met de Wet invoering tweestatusstelsel. Het tweestatusstelsel introduceert een systeem dat onderscheid maakt tussen mensen die vluchten voor oorlog en geweld en mensen die individueel worden vervolgd, bijvoorbeeld vanwege politiek activisme of hun geaardheid. De eerste groep krijgt te maken met aanzienlijk strengere voorwaarden, dit omdat wordt verwacht dat zij terugkeren zodra het land van herkomst weer veilig genoeg is. 

Dit raakt direct aan fundamentele kinderrechten. Op grond van artikel 10 en 9 het VN-Kinderrechtenverdrag hebben kinderen het recht om met hun ouders te worden herenigd en mogen zij niet onnodig van hen worden gescheiden. Door gezinshereniging te bemoeilijken, komen deze rechten verder onder druk te staan. De gevolgen zijn ingrijpend: gezinnen blijven langer van elkaar gescheiden en voor een deel van de beschermde gezinnen wordt hereniging feitelijk veel moeilijker bereikbaar. 

Voor kinderen betekent dit dat zij opgroeien in langdurige onzekerheid over waar een ouder, broer, zus of ander gezinslid is, vaak in context van oorlog. Dat raakt direct aan hun gevoel van veiligheid, stabiliteit en hun ontwikkeling. 

Belang van het kind 

Voor Defence for Children Nederland staat voorop dat het belang van het kind altijd de eerste overweging moet zijn, ook in asiel- en migratiebeleid. Dat volgt uit artikel 3 van het VN-Kinderrechtenverdrag. Kinderen die naar Nederland zijn gevlucht hebben recht op veiligheid, rust, bescherming en de mogelijkheid om zich te ontwikkelen. Beleid dat gezinnen uit elkaar houdt of kinderen langdurig in onzekerheid laat, staat daar haaks op. 

Het tweestatusstelsel doet precies dat: het vergroot de kans dat kinderen langer zonder één of beide ouders moeten opgroeien en vertraagt het herstel na vaak ingrijpende vluchtervaringen. Kinderrechten mogen geen sluitpost zijn van politiek asielbeleid.  

Zorgen nog niet voorbij 

De zorgen zijn daarmee niet weg. Onderdelen van het aangescherpte asielbeleid keren namelijk ook terug in andere wetgevingstrajecten, waaronder de uitvoerings- en implementatiewet van het EU Asiel- en Migratiepact. Volgens stukken die in de Eerste Kamer zijn besproken, worden onderdelen uit de asielnoodmaatregelenwet en het tweestatusstelsel daarin opnieuw verwerkt of in vergelijkbare vorm voortgezet.  

Dat betekent dat waakzaamheid nodig blijft. Ook nu de asielnoodmaatregelenwet is verworpen, blijven kinderrechten onder druk staan zolang beleid uitgaat van afschrikking in plaats van bescherming. 

Samen tegen onrechtvaardige asielwetten 

Defence for Children Nederland maakte deel uit van het bondgenootschap Stop de Asielwetten, een brede coalitie van meer dan 100 organisaties, NGO’s, kerken, juristen en maatschappelijke organisaties die zich uitspraken tegen deze wetten. Het bondgenootschap waarschuwde dat de voorstellen onmenselijk, onrechtvaardig en onuitvoerbaar zijn en dat zij fundamentele rechten van mensen, waaronder kinderen, in gevaar brengen.  

Oproep 

Defence for Children Nederland roept politici op om bij alle komende besluiten over asiel en migratie kinderrechten daadwerkelijk leidend te maken. Geen beleid dat kinderen verder in onzekerheid stort, gezinnen uit elkaar drijft of bescherming afhankelijk maakt van statusverschillen. Kinderen hebben recht op veiligheid, gezinsleven en perspectief. Beleid dat deze rechten onder druk zet, hoort daar niet bij.