Erkenning, excuses en nazorg blijven uit voor jongeren die in ZIKOS-afdelingen verbleven
Veel jongeren die in ZIKOS-afdelingen binnen de gesloten jeugdzorg verbleven (Zeer Intensieve Kortdurende Observatie- en Stabilisatieafdeling) wachten nog altijd op erkenning, excuses en passende ondersteuning. Dat blijkt uit Eenzaam gestorven, het nieuwe rapport van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass dat vandaag is gepubliceerd.
Het rapport volgt op Eenzaam gesloten uit 2024, waarin Bhugwandass sprak met 51 jongeren over hun ervaringen op ZIKOS-afdelingen. Hun verhalen schetsten een beeld van extreem isolement, langdurige vrijheidsbeperking, vernedering, geweld en een gebrek aan passende behandeling. Die bevindingen waren voor de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd aanleiding om in te grijpen, waarna de ZIKOS-afdelingen werden gesloten.
Rapport Eenzaam gestorven
In Eenzaam gestorven onderzoekt Bhugwandass hoe het jongeren is vergaan die na de sluiting van ZIKOS-afdelingen met de gevolgen van hun verblijf zijn blijven kampen, en in hoeverre zij erkenning, herstel en passende ondersteuning hebben gekregen.
Uit het rapport blijkt dat 96% van de 51 deelnemers nog steeds psychische klachten heeft. Slechts 11 jongeren krijgen passende behandeling. Jongeren geven aan dat zij vaak geen hulp meer durven te vragen, uit angst om niet geloofd te worden of opnieuw in een gesloten setting terecht te komen.
In de periode na die sluiting zijn zeven jongeren die op een ZIKOS-afdeling verbleven overleden, onder wie vijf die meewerkten aan het eerdere onderzoek Eenzaam gesloten. Daarmee is bijna één op de tien deelnemers aan dat onderzoek overleden.
Het rapport concludeert dat aanbevelingen voor herstel onvoldoende zijn opgevolgd. Erkenning, excuses en passende ondersteuning blijven volgens betrokkenen nog altijd uit.
Hoewel er destijds veel maatschappelijke en politieke aandacht was voor de problematiek, heeft dit in de praktijk niet geleid tot structureel herstel voor de betrokken jongeren.
Kinderen hebben recht op herstel
Kinderen hebben volgens het VN-Kinderrechtenverdrag recht op bescherming tegen geweld, mishandeling en verwaarlozing (artikel 19). Daarnaast hebben zij recht op herstel en passende ondersteuning na zulke ervaringen (artikel 39).
De sluiting van de ZIKOS-afdelingen was een belangrijke stap in die bescherming. Uit het onderzoek Eenzaam gestorven blijkt echter dat jongeren niet de ondersteuning hebben gekregen bij hun herstel waar zij wel recht op hebben.
Van erkenning naar actie
Voor jongeren die schade hebben opgelopen binnen de jeugdzorg zijn erkenning, herstel en passende ondersteuning essentieel. Defence for Children Nederland roept de overheid en betrokken instellingen op om de aanbevelingen uit Eenzaam gestorven op te volgen. Kinderen die schade hebben opgelopen binnen de jeugdzorg mogen niet uit beeld raken zodra de maatschappelijke aandacht afneemt. Hun ervaringen vragen niet alleen om erkenning, maar ook om concrete actie gericht op herstel.