7 augustus 2007

Minister Rouvoet van Jeugd en Gezin heeft op 5 juli 2007 mede namens de Minister van Justitie het Actieplan Aanpak Kindermishandeling "Kinderen Veilig Thuis aan de Voorzitter van de Tweede Kamer aangeboden. Programmastellingen van Reflectie- en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling (RAAK) is opgenomen in het Actieplan van de overheid. Defence for Children International was vanaf het eerste uur betrokken bij de oprichting van RAAK en de formulering van het programma van deze stichting.

Uitgangspunten Actieplan
Met dit Actieplan neemt het kabinet het initiatief om artikel 19 van het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) vorm te geven. Volgens artikel 19 IVRK dienen de Staten "alle passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen en maatregelen op sociaal en opvoedkundig gebied‿ te nemen om het kind tegen alle vormen van mishandeling te beschermen. Een ander uitgangspunt in het Actieplan is het grondwettelijke recht op bescherming tegen aantasting van de lichamelijke en geestelijke integriteit. Dat geldt voor iedereen, dus ook voor kinderen. Belangrijk daarnaast is de bepaling uit art. 247, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Daarin staat het verbod op toepassing van elke vorm van geweld bij de opvoeding opgenomen. Twee onderzoeken naar de aard en omvang van kindermishandeling, de Nationale Prevalentiestudie Kindermishandeling van de Universiteit Leiden en de studie Scholieren over Kindermishandeling van de Vrije Universiteit, vormden de aanleiding voor het Actieplan.

Volgens het Actieplan is kindermishandeling een breed maatschappelijk probleem dat aangepakt moet worden door inzet van de overheid, professionals, vrijwilligers en "gewone‿ mensen uit de omgeving van het kind. Een doeltreffende aanpak moet over de hele breedte sluitend en goed gecoördineerd zijn.
Voor de bestrijding van kindermishandeling zijn vier kerndoelen geformuleerd:
- voorkomen van kindermishandeling;
- signaleren van gevallen van kindermishandeling;
- stoppen van kindermishandeling;
- beperken van de schadelijke gevolgen van de mishandeling.

Het Actieplan richt zich specifiek op de zorg voor kinderen en ouders en de professionalisering van de beroepskrachten. Daarom is ervoor gekozen om in de samenwerking tussen het kabinet, de provincies en gemeenten de RAAK-regio's werkmethode landelijk toe te passen. Bij deze methode wordt een zorgcontinuüm gecreëerd die zich vanaf de zwangerschap, door opvoedingsondersteuning voor de ouders, tot de geïndiceerde interventies en het inzetten van kinderbeschermingsmaatregelen (uithuisplaatsing) strekt. Alle instellingen die in een bepaalde regio met kinderen werken pakken kindermishandeling gecoördineerd aan, professionals en vrijwilligers leren om signalen vroeg te herkennen en door verbeterde samenwerking snel in te grijpen. Deze manier van handelen is bij (vermoeden) van kindermishandeling de afgelopen drie jaar in vier RAAK proefregio's doeltreffend gebleken.

Het was de Stichting Reflectie- en Actiegroep Aanpak Kindermishandeling (RAAK) die in 2002 het initiatief heeft genomen om kindermishandeling aan te pakken door de effectievere en efficiëntere inzet van bestaande instellingen. Het Ministerie van VWS kende een subsidie voor de periode 2003-2006 toe, professor Jo Hermanns werkte het 35-puntenplan uit dat als kader voor de regio's diende. Op 25 april 2007 nam de Tweede Kamer een motie aan om de RAAK werkmethode in heel Nederland in te voeren. Vanaf 1 januari 2008 gaat de landelijke implementatie van de RAAK werkmethode van start, in 2011 moet het dekkend toegepast zijn. Het Interprovinciaal Overleg (IPO), de VNG en koepelbrancheorganisaties bereiden de implementatie voor en het Nederlands Jeugd Instituut (NJi) is verantwoordelijk voor de uitvoering. De overheid reserveert in die periode jaarlijks 4,5 miljoen euro voor de landelijke invoering van de RAAK werkmethode. Voor een evaluatieonderzoek naar de invoering van de RAAK werkmethode is nog eens 0,1 miljoen euro per jaar nodig.

Als eerste instrument voor de op te richten RAAK-regio's zal het Handboek 'Lessen van en voor regio's RAAK' aan alle gemeenten beschikbaar gesteld worden. Dit handboek is geschreven door Klaas Kooijman van NJi in opdracht van Reflectie- en Actiegroep Kindermishandeling.

De Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) zullen een belangrijke rol spelen bij de preventie van kindermishandeling en de coördinatie van zorg. De overheid en gemeenten stellen tot 2011 gezamenlijk een bedrag van 220 miljoen euro beschikbaar voor het realiseren van de CJG's (inclusief het Elektronisch Kindsdossier en de Verwijsindex). Vooral de opvoedingsondersteuning voor ouders, een van de belangrijkste preventiemiddelen bij de RAAK werkmethode, zal in de Centra laagdrempelig en voor alle ouders beschikbaar zijn. Dat is ook in overeenstemming met een motie door de Tweede Kamer op 26 april 2007 aangenomen.

Volgens het Actieplan zal in 2008 een publiekscampagne van start gaan om het onderwerp kindermishandeling meer bekendheid te geven. De campagne zal niet alleen landelijk maar ook per regio invulling krijgen. Stichting Kinderpostzegels werkt samen met de overheid aan de landelijke campagne. De alertheid vergroten, bewustmaking van de gevolgen van kindermishandeling, uitleg geven over het verbod op slaan, de opvoedcompetentie vergroten, zijn sleutelbegrippen van de publieke campagne.

Een van de kernpunten van de RAAK werkmethode is deskundigheidsbevordering. Professionals en vrijwilligers die met kinderen werken moeten steeds gezamenlijk getraind worden. Hierbij hoort ook de invoering en gebruik van de meldcode kindermishandeling. In de sectoren kinderopvang, onderwijs en jeugdgezondheidszorg is een landelijke meldcode geïmplementeerd, bij de andere beroepsgroepen die betrokken zijn bij aanpak van kindermishandeling zijn of worden vergelijkbare meldcodes ontwikkeld.

De opzet van het Actieplan is om door de hele zorgketen een eensluidende meldcode als basis te gebruiken waaraan beroepsspecifieke elementen toegevoegd zouden (kunnen) worden.

Bij de verbeterde deskundigheid hoort uitwisseling van informatie. Tot nu toe is er nog veel onduidelijk over waar de grenzen liggen van beroepsgeheim en bescherming van privacy. De vuistregel in het Actieplan is dat bij vermoedens van kindermishandeling het elkaar op de hoogte stellen en de afstemming van acties tussen deskundigen een must is en het signaleren van kindermishandeling een plicht voor degenen die met kinderen werken. Het Elektronisch Kindsdossier voor de jeugdgezondheidszorg en het Verwijsindex Risicojongeren zullen de eerste landelijke systemen zijn waar informatie opgeslagen wordt om uitgewisseld te kunnen worden.

Bij de aanpak van de ergste gevallen van kindermishandeling hoort de toepassing van het strafrecht. Aan het College van Procureurs-Generaal zal gevraagd worden om beleidsregels voor opsporing, vervolging en executie (bevoegdheden van het Openbare Ministerie) bij individuele kindermishandelingszaken op te stellen. Het strafrecht wordt toegepast om mishandeling direct te stoppen, om het belang van het kind te beschermen. In het belang van het kind zal ook naar hulpverlening voor de dader gezocht worden. Bij dreigend huiselijk geweld of (ernstig vermoeden van) kindermishandeling kan een burgemeester voor tien dagen een huisverbod opleggen. Deze bestuursrechtelijke maatregel geeft de mogelijkheid om een hulpverleningstraject op te starten.

Het Actieplan voorziet ook in maatregelen om schade op lange termijn bij de slachtoffers van kindermishandeling te beperken. Op de eerste plaats moet adequate hulp snel beschikbaar zijn. Bij crisissituaties moet vanaf 2008 binnen 24 uur een beslissing over de inzet van een kinderbeschermingsmaatregel genomen worden, een kinderbeschermingsmaatregel wordt binnen een week geregeld. De oplossing voor de wachtlijsten bij de jeugdzorg hoort hierbij tot de belangrijkste prioriteiten.

De nauwe samenwerking tussen rijk, provincies, gemeenten en instellingen is een absolute noodzaak om kindermishandeling succesvol aan te pakken, aldus het Actieplan. Er komt een landelijke ondersteuningsstructuur, waarin de praktijkkennis over RAAK-regio's en de wetenschappelijke kennis op gebied van kindermishandeling bij elkaar komen. Daarnaast zal worden samengewerkt met programma's als Beter Beschermd (versterking voor jeugdbescherming), aanpak Huiselijk Geweld en Eergerelateerd Geweld en het actieplan Diversiteit in het jeugdbeleid.

Het is te hopen dat alle ruim honderdduizend kinderen in Nederland die jaarlijks mishandeld worden en alle potentiële slachtoffers van een dreigende kindermishandeling dankzij het Actieplan Aanpak Kindermishandeling inderdaad Veilig Thuis zullen raken. Het Actieplan is heel ambitieus en veelbelovend, als het inderdaad volledig en met tijdig wordt ingevoerd. Defence for Children en RAAK betreuren dat de Nederlandse regering de aanstelling van Kinderombudsman achterwegen heeft gelaten. De Kinderombudsman zou de aangewezen persoon zijn om toezicht te houden op de naleving van het Actieplan Aanpak Kindermishandeling.