1 oktober 2005

Maikel, het vriendje van de vermoorde Nienke Kleiss, werd tot twee keer toe slachtoffer. Na het misbruik ging de politie haar boekje te buiten door een ongemeen harde verhoormethode. De werkwijze van de politie is te beschouwen als een vorm van kindermishandeling van staatswege. Verhoren moet kindvriendelijker. Getuigenissen van kinderen moeten serieus worden genomen. Politiepersoneel moet daarin beter worden getraind. Het Kinderrechtenverdrag en nieuwe VN richtlijnen ter bescherming van kindslachtoffers en -getuigen verplichten daartoe. 

De toen 11-jarige Maikel is vanaf de tweede dag na het seksueel misbruik en de wurgpogingen waarvan ook hij slachtoffer werd, in drie weken tijd, zes keer door de politie verhoord en later nog eens twee maal. Maikel werd als dader behandeld. En erger; hij is geïntimideerd en, letterlijk, hardhandig aangepakt. En een kinderpsycholoog keek toe. Zijn ouders werden niet ingelicht over wat zich in de politieverhoorkamer afspeelde. Er was geen advocaat bij. Maikel werd niet over zijn rechten geïnformeerd. Dit zijn ernstige kinderrechtenschendingen.

De conclusies in het evaluatierapport liegen er niet om. "Met de belangen van Maikel is onvoldoende rekening gehouden. Hij is onderworpen aan verhoren die voor wat betreft techniek en bejegening niet aansluiten bij een jongen van net 11 die betrokken is geweest bij zeer ernstige strafbare feiten. Zelfs als hij verdachte was geweest, zou deze wijze van verhoor niet juist geweest zijn."? De rol van deskundigen was niet duidelijk. De voornaamste politieverhoorder had meerdere petten op: hij was naast verhoorder van Maikel ook familierechercheur van de jongen en zijn ouders, en studiobeheerder. Het Protocol Studioverhoren, dat kindvriendelijk verhoor moeten garanderen, is op een aantal punten niet in acht genomen. Voorts was de administratie van de studioverhoren gebrekkig. Geconcludeerd wordt ook dat de rol die in het onderzoek is toegekend (van slachtoffer, naar verdachte, naar niet serieus genomen kroongetuige), niet alleen voor hem, maar ook voor Cees B. nadelige gevolgen heeft gehad. Wezenlijke onderdelen van Maikel's verklaringen werden terzijde geschoven.

Dit jaar is het tien jaar geleden dat het (internationale) Verdrag inzake de Rechten van het Kind voor Nederland in werking is getreden. Nederland dient dan ook te handelen conform het Verdrag. Alle maatregelen die betreffende kinderen (iedereen tot 18 jaar) moeten genomen worden in het belang van het kind, zo stelt het Verdrag. Dat geldt ook in een proces, ook tijdens verhoren. Geen kind mag worden mishandeld of worden onderworpen aan wrede, onmenselijke of onterende behandeling. Slachtoffers van misdrijven en misbruik verdienen extra bescherming en behandeling dient gericht te zijn op herintegratie. In geval van Maikel is het belang van het kind ondergesneeuwd geraakt. Zijn rechten zijn ernstig geschaad. En dat is de overheid aan te rekenen. 

Zeer recent, op 22 juli 2005, zijn door de Economische en Sociale Raad van de VN "Guidelines on Justice in Matters Involving Child Victims and Witnesses of Crime"? aangenomen. Deze Richtlijnen bieden extra bescherming aan minderjarige slachtoffers en getuigen van misdaden. De resolutie bevat een praktisch raamwerk voor overheid en professionals waarin de rechten van kindslachtoffers en getuigen gewaarborgd worden. Kindvriendelijke en sensitieve behandeling van slachtoffers en getuigen staan centraal, maar ook ruimte voor de individuele behoeften en meningen van het kind in het proces. Iedereen die met minderjarige slachtoffers en getuigen werkt moet adequate training krijgen. De training moet gericht zijn op ontwikkeling en verbetering van gespecialiseerde methoden en benaderingen die voor deze groep kinderen passend is. Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend. Slachtoffers en getuigen moeten serieus genomen worden. Ze moeten kunnen getuigen zonder daar verder onder te lijden. Voorkomen moet worden dat slachtoffers nogmaals slachtoffer worden door hoe ze bejegenend worden. Dit is precies wat bij Maikel is misgegaan.

Wij bepleiten dat Minister Donner in het aangekondigde "verbeterprogramma"?, opgesteld na de evaluatie en de kritiek op het handelen van politie en justitie in de zaak, de VN Richtlijnen betreffende kindslachtoffers en getuigen toepast. Dat betekent kinderen met waardigheid benaderen, ze te informeren, ze bescherming te bieden, ze serieus te nemen. Dat betekent ook zorgvuldiger verhoren in de kindvriendelijke verhoorstudio's. Dat betekent mensen goed opleiden. Wij roepen de Minister tevens op wettelijk vast te leggen dat bij elk politieverhoor van kinderen tot 18 jaar een advocaat en/of onafhankelijke vertrouwenspersoon aanwezig is en dat elk verhoor van een kindgetuige opgenomen wordt.

Beata Stappers-Karpinska en Annemieke Wolthuis zijn juristen werkzaam bij Defence for Children International afdeling Nederland (www.defenceforchildren.nl)  Zie voor de VN Richtlijnen: www.ibcr.org of www.unodc.org