12 december 2006

Vier kinderen uit Bredfordshire klaagden de Engelse regering aan, omdat zij door hun ouders ernstig verwaarloosd werden én door de Engelse kinderbeschermingsautoriteiten volledig genegeerd waren. Eten uit vuilnisbakken, poep op de ramen, blauwe plekken, de signalen waar duidelijk. Voor wie wilde kijken. Uiteindelijk wees het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg de vier kinderen op 10 mei 2001, ruim 10 jaar na dato, een schadevergoeding van 500.000 euro toe: er was sprake van onmenselijke en vernederende behandeling. De ouders waren verantwoordelijk, maar de staat aansprakelijk. De ouders verantwoordelijk voor de kindermishandeling, de overheidsinstellingen voor niet ingrijpen.

Savanna kan geen procedure meer starten noch tegen haar moeder en stiefvader, noch tegen jeugdzorginstellingen, noch tegen de staat. Is dan een strafprocedure tegen de gezinsvoogd de juiste juridische reactie in deze ernstige kindermishandelingzaak?

Juist deze week start SIRE een campagne tegen de verborgen verwaarlozing van kinderen onder een slogan afkomstig van een kinderspel 'ik zie ik zie wat jij niet ziet'.De misdrijven van de ouders van Savanna zijn in een openbaar strafproces veroordeeld. Er ligt een rapport van de Inspectie Jeugdzorg over hoe de jeugdzorginstellingen hebben gehandeld (en nagelaten). Het Openbaar Ministerie wil nu de persoonlijke verantwoordelijkheid van de gezinsvoogd laten beoordelen door de strafrechter. Ik ben bang dat het niet anders kan. De sector jeugdzorg is er vooralsnog niet in geslaagd om de beroepsverantwoordelijkheid binnen de jeugdsector vast te stellen.

De nieuwe jeugdzorgwet kent geen formeel tuchtrecht en er is ook geen onderling toetsrecht binnen de beroepssector. De jeugdsector is aantoonbaar niet op orde en kan de vergelijking met andere sectoren niet doorstaan. Advocaten, accountants en artsen heb ben hun eigen interne tuchtrechtspraak. Voor een tribunaal van peers wordt verantwoording afgelegd wat professioneel handelen inhoudt. Sterker nog: wat een goed jeugdzorger wel en niet moet doen, wat verantwoorde jeugdzorg wel en niet inhoudt, dat alles is niet uitgekristalliseerd.

Een uitwerking van kwaliteitseisen in de vorm van een ministeriële beschikking is nog niet ingevoerd. De bestaande kwaliteitsvoorschriften gaan vooral over procedures en rapportages. Zoals de vorig jaar overleden psychiater Andries van Dantzig zei: 'de jeugdzorg staat op het niveau van de geneeskunde in de middeleeuwen'. Juist waar de methodologie van de sector zo beperkt is, komt het voor een heel groot deel aan op de persoonlijke inzet en betrokkenheid van de jeugdzorger zelf. Tijd = kwaliteit, beschikbaarheid is essentieel. Om deze inhoudelijke reden is de bureaucratie binnen de jeugdzorg een gruwel, de jeugdzorger heeft de ruimte nodig!

In het Wetboek van Strafrecht staat het weinig gebruikte artikel 255 dat een ieder strafbaar stelt die een persoon voor wiens verzorging hij verantwoordelijk is in hulpeloze toestand achterlaat. Dat lijkt mij nog beter te passen in deze situatie dan het misdrijf 'dood door schuld' dat de Officier van Justitie de gezinsvoogd ten laste wil leggen. Artikel 255 had wat mij ook uit de kast gehaald mogen worden in de Roermondse zaak toen uit één gezin zes van de zeven kinderen omkwamen omdat hun dronken en desperate vader het huis op 22 juli 2002 in brand stak. Het gezin was bekend bij de hulpverlening. Toen is de jeugdzorg strafrechtelijk buiten schot gebleven.

Ik vind de ware inzet van het aangekondigde strafproces de duidelijkheid waarom gevraagd wordt: wie is waarvoor verantwoordelijk? Wellicht wordt dan ook duidelijk wie er verder nog verantwoordelijk is: strafrechtelijk, civielrechtelijk, administratiefrechtelijk. De provincie, Bureau Jeugdzorg?

De jeugdzorgsector staat nu – het was te merken op een jeugdzorgmanifestatie op vrijdag 10 december 2006 – als één man achter de betrokken gezinsvoogd en belooft met nieuwe onderlinge afspraken de aanpak van kindermishandeling met prioriteit intern beter te regelen. In de verontwaardigde commentaren uit de jeugdzorg wordt onmiddellijk naar het feilen van het overheidsbeleid gewezen. Nu klaagt de staat de jeugdzorg wegens verwaarlozing van een kind, laat de jeugdzorg dan de staat aanklagen wegens verwaarlozing van de jeugdzorg.

Als in de jeugdzorg geldt dat beschikbaarheid tijd kost en tijd geld is, dan is het besluit van het Openbaar Ministerie een beslissing met politieke implicaties: versterking van de jeugdzorg moet hoog op de agenda staan bij de kabinetsformatie. Ik zie, ik zie wat jij niet ziet en het is…

Mr. Stan Meuwese
Directeur Defence for Children International

11 december 2007

Lees het artikel in: de Volkskrant van dinsdag 12 december 2006, pagina 13 "Dood Savanna is ook de staat aan te rekenen"