15 december 2004

Aan wie is de brief van 15 directeuren van justitiële jeugdinrichtingen, afgedrukt in De Volkskrant van 13 december 2004, over het niet bestaan van jeugdgevangenissen in Nederland eigenlijk geadresseerd? Aan de Nationale Ombudsman en zijn recente rapport? Aan het VN-Comité inzake de Rechten van het Kind in Genève, die bezorgdheid uit over de stijging van het aantal opgesloten jongeren in Nederland? Aan de Tweede Kamer die om bezuinigingsredenen akkoord gaat met een proef van liefst vier jongeren op één cel? Aan de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming die een paar jaar geleden constateert dat slechts twee van de acht onderzochte justitiële jeugdinrichtingen voldoet aan de wettelijke eisen? Aan het publiek dat schijnt te roepen om een hardere aanpak van jeugdcriminaliteit? Aan de media die schande spreekt over bij elkaar plaatsen van familierechtelijk opgesloten jongeren samen met strafrechtelijk opgesloten jongeren? Aan hun medewerkers die te vaak ziek zijn? Aan zichzelf en elkaar, om te laten weten dat zij in moeilijke omstandigheden onmogelijk werk doen?

'Jeugdgevangenissen hebben we niet in Nederland en daar zijn wij trots op' zo luidt de slotzin van de open brief. Inderdaad, het woord 'jeugdgevangenis' staat niet in de wet. De wettelijke termen zijn nogal verdoezeld: een 'opvanginrichting' heeft de functie van een huis van bewaring voor jongeren in afwachting van een strafproces. Jongeren ervaren­ zo blijkt uit recent onderzoek ­ de jeugdinrichtingen als een gevangenis. Als jarenlang lid van een Commissie van Toezicht van een jeugdinrichting heb ik met eigen ogen de hekken hoger en de deuren steviger zien worden. Was dat omdat de jongeren meer geweldsdelicten pleegden of omdat de groepsleiders banger werden?

De gesloten jeugdinrichtingen staan naar mijn mening terecht volop ter discussie. Er zitten veel te veel jongeren opgesloten: ruim drie keer zoveel als zo'n tien jaar geleden. De maximale duur van de jeugddetentie is met factor vier verhoogd. De nieuwe wet voor de jeugdgevangenissen wordt niet volledig uitgevoerd. Er wordt (met medewerking van een aantal inrichtingsdirecteuren) een experiment met meer jongeren op één cel voorbereid. Het Nieuwe Lloyd in Amsterdam moet dicht vanwege onverbeterbaar management en personeel. In sommige inrichtingen zijn extreem veel klachten van jongeren. Jongeren geven aan in de inrichting niets te leren. Jeugdgevangenissen worden onvoldoende gespaard voor budgetkortingen. De 'gewone' jeugdzorg laat te veel moeilijke kinderen over aan de gesloten inrichtingen. Dat alles doet niet af aan inzet, creativiteit en betrokkenheid van de mensen die in de inrichtingen werken. Dat werk wordt onvoldoende gewaardeerd. Het imago van de jeugdgevangenissen is slecht. Maar de bedoelingen van de directies ­ zo blijkt uit hun brief ­ zijn goed. Het heeft echter geen zin te ontkennen dat er jeugdgevangenissen zijn in Nederland. Een jeugdgevangenis is niet louter een gesloten bewaarplaats, maar een plaats waar jongeren in problemen richting moet worden geboden. Ik beschouw de oproep van de directeuren als een hartenkreet om de pedagogische bedoeling van ons jeugdstrafrecht te erkennen, in lijn met het Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Een volmondige en ruimhartige erkenning.

Ik ben daarom blij met deze brief van de directeuren van de jeugdgevangenissen, al ben ik het niet volledig eens met hen eens. Het is een bericht uit een letterlijk gesloten wereld. Er zijn kortgeleden directeuren van gevangenissen gestraft voor al te kritische geluiden. Ik mis de adressering van de brief. Die moet zijn mr. J.P.H. Donner, minister van Justitie, Postbus 20301, 2500 EH Den Haag.

mr. Stan Meuwese, directeur Defence for Children International en lid van de Commissie van Toezicht van het JOC in Amsterdam.