1 juni 2006

Internationale mobiliteit, internationale relaties, internationale huwelijken, internationale echtscheidingen, internationale omgangsregelingen, deze reeks kan leiden tot internationale kinderontvoeringen. Dit is een onvermijdelijk gevolg van de globalisering. Het Centrum Internationale Kinderontvoering, opgericht door de Stichting Gestolen Kinderen, Stichting Lawine en Defence for Children International, ondergebracht bij mede-oprichter Stichting de Ombudsman te Hilversum, kan een (beperkte) bijdrage leveren aan het voorkomen en het oplossen van de vergaande gevolgen van internationale echtscheidingsruzies waarvan kinderen het eerste slachtoffer zijn. Want laten we dat niet vergeten. Met erkenning van al het leed dat ontstolen ouders voelen, zijn de kinderen de echte slachtoffers, machteloze slachtoffers, slachtoffers die nergens voor gekozen hebben.

Een landelijk informatie- en expertisecentrum is het minste dat nodig is. Defence for Children heeft hier de laatste jaren met kracht voor gepleit. Ook heeft Defence for Children door het organiseren van cursussen over internationale kinderontvoering voor advocaten bijgedragen aan de vergroting van de juridische vakkennis onder de rechtshulpverleners*. Ons centrum wordt mede gelegitimeerd door het recente onderzoeksbureau van justitie, WODC. Ik heb de indruk dat de conclusies van dit onderzoek een beetje een mosterd-na-de-maaltijd-effect hebben, maar dat is in ieder geval beter dan onderzoeksrapporten die langdurig doelloos blijven liggen in bureauladen.

Er blijft voor de aanpak van kinderontvoering nog wel genoeg te wensen over:

1: Ik zou graag willen dat er onderzoek naar de beleving van kinderen van ontvoeringssituaties gestart wordt; dat is niet het meest gemakkelijke onderzoek, maar de stem van kinderen wordt nauwelijks gehoord in de discussies over internationale kinderontvoeringen.

2: Met de steun van het VN-Comité voor de Rechten van het Kind in mijn rug blijf ik pleiten voor bilaterale afspraken met landen die om wat voor reden dan ook het Haagse Kinderontvoeringsverdrag niet kunnen of willen ondertekenen. Dat zijn vooral landen rond de Middellandse Zee. Er is overigens een kentering aan de gang. In Nederland is op 8 maart 2006 het Haagse Kinderbeschermingsverdrag 1996 in werking getreden. Marokko heeft tot mijn verbazing dit Haagse Kinderbeschermingsverdrag in 2002 al geratificeerd. Familieproblemen die anders via het Kinderontvoeringsverdrag opgelost zouden kunnen worden, kunnen nu wellicht via het Kinderbeschermingsverdrag opgelost worden.

3: Ik blijf ook pleiten voor de oprichting van een hulpfonds. Ouders van ontvoerde kinderen staan vaak voor zeer grote financiële problemen waarvoor de binnenlandse rechtshulpsystemen geen uitkomst bieden: vertaalkosten, advocaten in den vreemde, reis- en verblijfkosten. Wellicht kunnen we er een joint venture van maken: iedere particuliere euro wordt verdubbeld van rijkswege.

4: Familieproblemen kunnen meestal niet opgelost worden met strafrecht. Strafrecht is per definitie retrospectief: het straft het verleden en geeft geen enkele garantie voor de toekomst. Ik zie vooralsnog weinig in het initiatiefwetsvoorstel van PvdA-kamerlid Timmer (kamerstuk 30491) dat de strafmaxima voor kinderontvoering wil verhogen. Laat ik zeggen: ik waardeer de bedoeling maar ik vind aanscherping van het strafrecht geen oplossing.

5: Ik heb ook een wens die verder reikt dan kinderontvoering alleen. Ik denk dat het wijs beleid is om de Centrale Autoriteit van het Ministerie van Justitie over te plaatsen naar het hoofdkantoor van de Raad voor de Kinderbescherming. Het kernargument is voor mij het verschil tussen beleid en uitvoering. Het gaat bij interventies waar de Centrale Autoriteit voor nodig is om concrete 'gevallen': kinderen van vlees en bloed. Ondanks alle kritiek die op het functioneren van de Raad kan worden geleverd, is de Raad bij uitstek het staatsorgaan dat ervaring heeft met kinderen in (familie)problemen. Het departement is de plaats voor beleidsontwikkeling in een politieke context. Wat ik hier zeg over de overboeking (van ministerie naar de Raad voor de Kinderbescherming) van de Centrale Autoriteit op grond van het Kinderontvoeringsverdrag geldt mutatis mutandis ook voor de Centrale Autoriteit op het terrein van interlandelijke adoptie, internationale kinderbescherming en Europees familierecht (op grond van Brussel II bis).

Het Centum voor Internationale Kinderontvoering is een eerste stap. De weg is nog lang.

mr. Stan Meuwese
directeur Defence for Children International

* Zie ook: Handboek Internationaal Jeugdrecht, hoofdstuk  2 paragraaf 2.4 p. 335-363, Ars Aequi Libri, 2005