28 december 2009

"De aanpak van een Europese 'sluiproute' waarmee migranten een verblijfsvergunning proberen te bemachtigen, lijkt te werken." Dat schrijft de NRC op zaterdag 19 december in navolging van staatssecretaris Albayrak van Justitie. Dat 'aanpakken' van de 'sluiproute' berust op vele misverstanden. De 'sluiproute' gaat over mensen die graag met hun partner en/of kind in Nederland zouden willen wonen en via een ander Europees land hun recht op gezinsleven proberen uit te oefenen. Dat is een basaal mensenrecht. Het is droevig dat mensen daarvoor een 'sluiproute' moeten hanteren, en niet iets wat 'aangepakt' moet worden. 'Aanpak' is wel degelijk nodig, maar dan één die het gezinsleven beschermt en die recht doet aan de belangen van kinderen.

De Europese 'sluiproute' is niet meer of minder dan dat mensen de toepassing zoeken van het EU-recht. Een inwoner van Nederland, die niet naar een ander Europees land afreist om er te wonen en werken valt niet onder de werking van de EU-richtlijnen. Dat komt omdat het basisidee van de EU nog altijd het bevorderen van het vrije verkeer van personen, goederen en diensten is. Zonder 'verkeer' geen EU-recht, zonder EU-recht geen EU-regels. Omdat Nederland binnen Europa extreem streng is met de gezinsmigratie, is het in elk willekeurig ander Europees land beter toeven. In een ander Europees land komen de gezinnen namelijk wél onder de EU-gezinsherenigingsregels te vallen en die zijn veel soepeler dan de Nederlandse regels.

In het Europees recht is met twee richtlijnen de bescherming van het gezinsleven stevig verankerd. Regels over gezinshereniging moeten in overeenstemming zijn met de verplichting om het gezin te beschermen en het gezinsleven te respecteren. Er staat ook in de richtlijnen dat de leden van het kerngezin, dat wil zeggen de partner en de minderjarige kinderen, steeds het recht op gezinshereniging hebben. Er is zelfs een 'wortelingsgrond' in opgenomen, dat wil zeggen dat staten rekening moeten houden met het feit dat gezinsleden geworteld kunnen zijn geraakt in hun land. Als een verzoek tot gezinshereniging wordt afgewezen of leden van een gezin dreigen te worden uitgezet moet de staat rekening houden met de hechtheid van de gezinsband, met de duur van het verblijf in de lidstaat en met het bestaan van familiebanden of culturele of sociale banden met het land van herkomst.

Kinderen zijn heel erg vaak de dupe van die strenge gezinsherenigingsregels in Nederland. Vorig jaar werd een verzoek van een ouder en kind om bij elkaar te mogen wonen 2.830 keer afgewezen. Het gaat dan om kinderen in Nederland, meestal met de Nederlandse nationaliteit, die een ouder in het buitenland hebben. Of andersom: een ouder met een permanent verblijfsrecht, vaak Nederlander, die graag zijn of haar kind naar Nederland haalt. In Nederland moeten ouders aan een inkomensvereiste voldoen om hun kinderen naar Nederland te mogen halen. Hetzelfde geldt voor het Nederlandse kind dat zijn ouder wil laten overkomen: omdat het kind niet in het levensonderhoud van de ouder kan voorzien, mogen ouder en kind niet in Nederland wonen, ook het kind heeft te maken met een inkomensvereiste. Arme mensen hebben dus geen recht op gezinsleven. Anders dan de 'aanpak sluiproute door migranten' suggereert, zijn het meestal Nederlanders die hier gebruik van maken.

Het is niet meer dan logisch dat mensen uit Nederland die hun recht op gezinsleven willen uitoefenen tijdelijk of blijvend naar een ander Europees land vluchten omdat nu eenmaal hun gezin het belangrijkste is wat ze hebben en de regels in Nederland te streng zijn. En het is ook niet vreemd dat het recht op gezinsleven zo sterk is verankerd in de EU-richtlijnen. Dat komt omdat de Europese beleidsmakers zich goed hebben gerealiseerd dat het vrije verkeer van personen, altijd een vrij verkeer van gezinnen zal moeten zijn. Mensen laten niet graag hun gezin achter als ze voor langere tijd elders verkeren. De woorden 'aanpak' en 'sluiproute' zijn dus misleidend. Dat heeft ook het Europees Hof van Justitie, dat toeziet op de toepassing van het EU-recht, al meerdere malen verklaard: het is prima dat mensen gebruik maken van hun EU-rechten, daar zijn ze voor bedoeld. Mensen die proberen met een verhuizing naar een ander Europees land alsnog in aanmerking te komen voor gezinshereniging maken slechts gebruik van hun rechten. Het is stigmatiserend en criminaliserend om deze gang een 'sluiproute' te noemen.

Het gaat niet om mensen die koste wat kost in Nederland willen wonen, laat staan om mensen die een misdaad begaan. Het gaat om mensen die een van de meest basale mensenrechten praktiseren: het recht op gezinsleven. Dat recht is niet alleen verankerd in de EU-richtlijnen en het Europees Verdrag voor de Rechten van Mens, maar ook, en nog veel sterker, in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Daarin staat dat ouder(s) en kind in beginsel bij elkaar moeten kunnen leven. Alleen als het belang van het kind erom vraagt, mag een kind na een zorgvuldige toetsing door de rechter gescheiden worden van de ouder(s). Als ouder(s) en kind niet in hetzelfde land verblijven, moeten de autoriteiten alle medewerking geven om met 'menselijkheid, welwillendheid en spoed' een hereniging mogelijk te maken. Ook dat staat in het Kinderrechtenverdrag.

Het is de hoogste tijd dat Nederland het recht op gezinsleven gaat respecteren. Het is opmerkelijk dat in een regeerperiode met zoveel hoeders van het gezin aan de macht én een Minister voor Jeugd en Gezin het recht op gezinleven zo in de knel zit. Er zijn twee cruciale veranderingen nodig in het huidige gezinsherenigingsbeleid. Op de eerste plaats zouden Nederlanders niet naar een Europees land moeten hoeven te verhuizen om in aanmerking te komen voor de EU-gezinsherenigingsrichtlijnen. Het van toepassing verklaren van de richtlijnen op inwoners van Nederland lost het probleem van de 'sluiproute' onmiddellijk op. En op de tweede plaats zouden in het gezinshereningsbeleid de belangen van het kind een duidelijker plaats moeten krijgen. Dat betekent dat er onderscheid gemaakt moet worden tussen gezinshereniging van partners en die tussen ouder en kind. Hereniging tussen ouder en kind zou altijd, onmiddellijk, en zonder nadere eisen moeten kunnen als dat in het belang van het kind is.


Carla van Os
Jurist kinderrechten & migratie, Defence for Children

Lees hier de reacties op deze ingezonden brief in de Trouw.