16 december 2009

De Inspectie jeugdzorg heeft onderzoek gedaan naar de rechtspositie van jongeren in negen gesloten jeugdzorginstellingen. Uit het rapport van de Inspectie blijkt dat vier van de negen onderzochte instellingen niet voldoen aan de verwachtingen van de Inspectie. Zij zullen onder vervolgtoezicht worden geplaatst. Drie instellingen die al een waarschuwing kregen, moeten voor het eind van het jaar hun zaken op orde hebben. Verder blijkt uit het onderzoek dat er grote verschillen zijn tussen de zorg die wordt geboden binnen de instellingen. Deze resultaten vindt Defence for Children zorgelijk en bevestigen dat de gesloten jeugdzorg nog niet op orde is.

Op grond van de Wet op de Jeugdzorg mogen tijdens een verblijf in een gesloten jeugdzorginstelling vrijheidsbeperkende maatregelen worden toegepast. Deze maatregelen kunnen het in afzondering plaatsen of het vastpakken en vasthouden van de jongere inhouden. De maatregelen mogen alleen worden toegepast wanneer deze in het behandelplan van de jongere staan of ter handhaving van de huisregels worden gedaan. Uit het onderzoek komt naar voren dat er per instelling anders wordt omgegaan met de toepassing van deze maatregelen. Welke maatregelen specifiek per persoon kunnen worden toegepast, is nog niet goed geregeld door de instellingen. Er zijn instellingen die in de behandelplannen standaard de maatregelen opnemen en deze niet afstellen op de individuele jongere. Meer maatwerk is nodig en ook moeten jongeren beter worden geïnformeerd over welke maatregelen op hen van toepassing kunnen zijn. Wel is de Inspectie overwegend positief over de manier waarop de maatregelen worden uitgevoerd.

De aansluiting met de jeugd-GGZ (psychiatrische zorg) verloopt volgens de Inspectie nog niet optimaal. Jongeren die voor de GGZ te problematisch zijn, worden regelmatig via de gesloten jeugdzorg geplaatst. Zij kunnen in een gesloten jeugdzorginstelling echter niet de (psychiatrische) behandeling krijgen die zij nodig hebben. Ook de doorstroom van jongeren uit de gesloten jeugdzorg naar andere vormen van jeugdzorg verloopt slecht volgens het rapport. Per instelling kan het verschillen hoe lang een bepaalde behandeling duurt. Ook is er een tekort aan minder gesloten vervolgplekken. De sector gesloten jeugdzorg staat wel duidelijk open voor aanpassingen, maar hier is tijd voor nodig.

De Inspectie is niet positief over de mogelijkheden voor jongeren om hun rechten te gelde te maken in de instellingen. De toegang tot de klachtencommissie functioneert niet goed. Bij één instelling is er zelfs geen klachtencommissie aanwezig. Ook wordt het indienen van een klacht soms bemoeilijkt door de negatieve houding van medewerkers. Daarnaast weten jongeren vaak niet dat ze in hoger beroep kunnen bij de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming.

Cliëntvertrouwenspersonen zijn in sommige instellingen niet aanwezig of worden niet of onvoldoende gebruikt. Naar aanleiding van het rapport heeft minister Rouvoet besloten in elke gesloten jeugdzorginstelling een vertrouwenspersoon te financieren.

Defence for Children is ontevreden met de huidige stand van zaken in de gesloten jeugdzorg zoals dat blijkt uit het Inspectieonderzoek binnen de gesloten jeugdzorg. Volgens artikel 20 van het VN-Kinderrechtenverdrag hebben kinderen die tijdelijk of blijvend niet in het eigen gezin kunnen leven recht op bijzondere bescherming en passende zorg. Defence for Children vindt het goed dat de Inspectie jeugdzorg toezicht houdt op de kwaliteit van zorg in gesloten instellingen en dat de instellingen, die nog maar kort geleden zijn gestart met het aanbod van gesloten jeugdzorg, zelf positief staan tegenover aanpassingen. Wel maakt Defence for Children zich zorgen over de verschillen in bijvoorbeeld de toepassing van vrijheidsbenemende maatregelen tussen de instellingen. Het is belangrijk om goed zicht te hebben op de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen zoals afzondering en hier een eenduidig beleid in te voeren.

Een kind in de gesloten jeugdzorg heeft volgens het Kinderrechtenverdrag recht op juridische of andere passende bijstand, zoals een vertrouwenspersoon. Ook moeten jongeren voldoende geïnformeerd worden en de middelen hebben om zelf op te komen voor hun rechten, bijvoorbeeld via de klachtencommissies. Het is noodzakelijk dat de klachtencommissies en de cliëntvertrouwenspersoon snel verbeteren, want juist zij kunnen jongeren steunen en controleren of hun rechten voldoende worden gewaarborgd. De wetgever heeft uitdrukkelijk niet gekozen voor een Commissie van Toezicht in de gesloten jeugdzorginstellingen, zoals deze bestaan voor de justitiële jeugdinrichtingen. Het argument hiervoor was dat een klachtencommissie en cliëntvertrouwenspersoon zoals dit in de Wet op de jeugdzorg is geregeld, voldoende waarborgen biedt. Deze moeten dan ook zo snel mogelijk op orde zijn. Omdat jongeren in de gesloten jeugdzorg te maken hebben met vrijheidsbeneming en de plaatsing een vorm van zorg is voor een kwetsbare groep jongeren die niet meer thuis kan wonen, is het noodzakelijk dat er binnen korte termijn sprake van verbeteringen.