12 augustus 2009

De minister van Justitie en de minister voor Jeugd en Gezin hebben een wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer waarmee het huidige systeem van kinderbeschermingsmaatregelen wordt gewijzigd (nr. 32 015). Op het concept voor dit wetsvoorstel heeft Defence for Children in 2008 een uitgebreid commentaar geschreven. Enkele van de wijzigingen die zijn aangebracht in het huidige wetsvoorstel komen overeen met het advies dat Defence for Children toen heeft uitgebracht. Naar aanleiding van het conceptwetsvoorstel bracht de Raad van State een negatief advies uit. In dit advies is het commentaar van Defence for Children meegenomen.

In het wetsvoorstel wordt de grond voor ondertoezichtstelling verruimd, waardoor het mogelijk wordt om ook kinderen met relatief lichte problemen onder toezicht te stellen. Verder wordt er, geheel in lijn met het advies dat Defence for Children uitbracht, een specifieke bepaling opgenomen voor het betrekken van minderjarigen in kinderbeschermingsprocedures. De geschillenregeling die was opgenomen in het conceptwetsvoorstel is tot grote teleurstelling van Defence for Children komen te vervallen.

Defence for Children staat in principe positief ten opzichte van het wetsvoorstel, maar is het eens met de Raad van State dat eerst aandacht moet worden besteed aan de verbetering van de uitvoering van de jeugdzorg. Zo is de doeltreffendheid van de huidige ondertoezichtstelling slechts gering, is er sprake van een toenemende bureaucratie binnen de jeugdzorg, zijn gezinsvoogden overbelast, moet de professionaliteit worden verbeterd en zijn de wachtlijsten nog altijd onacceptabel lang. Deze knelpunten binnen de jeugdzorg vormen een groot risico voor de implementatie van het wetsvoorstel. Zolang deze niet zijn verholpen, is de jeugdzorg nog niet toe aan een ingrijpende wetswijziging en kan in elk geval de invoering van een lichtere grond voor de ondertoezichtstelling geen doorgang hebben.

Defence for Children juicht het toe dat in het wetsvoorstel een specifieke bepaling is opgenomen voor het betrekken van minderjarigen in kinderbeschermingsprocedures. Op grond van artikel 799a lid 2 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van het wetsvoorstel moet in elk verzoekschrift worden vermeld of, en zo ja op welke wijze het verzoek met de minderjarige is besproken en welke reactie de minderjarige daarop heeft gegeven. Deze bepaling is in lijn met artikel 12 IVRK, waarin is vastgelegd dat een kind in alle zaken die het kind aangaan zijn mening moet kunnen geven. Ook sluit deze bepaling goed aan bij het General Comment nr. 12 van het Comité inzake de Rechten van het Kind (augustus 2009), waarin het recht van elk kind op participatie bij beslissingen die het aangaat gedetailleerd wordt uitgewerkt. In het advies dat Defence for Children in 2008 uitbracht ten aanzien van het concept-wetsvoorstel, werd uitgebreid aandacht gevraagd voor het actief betrekken van minderjarigen in kinderbeschermingsprocedures. Defence for Children is dan ook zeer verheugd dat hieraan invulling is gegeven in het huidige wetsvoorstel.

Het samenvoegen van de twee gezagsontnemende maatregelen, de ontheffing en de ontzetting, tot één gezagsbeëindigende maatregel ziet Defence for Children als een verbetering van de huidige regeling. Ook vindt Defence for Children het een vooruitgang dat Bureau Jeugdzorg voortaan jaarlijks verantwoording moet afleggen over de uitoefening van de voogdij aan de Raad voor de Kinderbescherming. Belangrijk is dat daarbij moet worden aangegeven in welke mate het contact tussen de minderjarige en zijn oorspronkelijke milieu wordt bevorderd en tevens in welke mate de minderjarige persoonlijk contact heeft met een persoon buiten Bureau Jeugdzorg. Verder moet Bureau Jeugdzorg aangeven in welke mate rekening wordt gehouden met een mogelijke overgang van het gezag naar ouders of pleegouders. Hiermee wordt de uitoefening van de voogdij voor minderjarigen en ouders of verzorgers transparanter en kan beter worden getoetst op welke wijze Bureau Jeugdzorg zijn verantwoordelijkheid ten aanzien van de voogdij uitvoert. Een andere belangrijke verbetering van de huidige regelgeving is het informatierecht voor gezinsvoogden dat is opgenomen in artikel 53 lid 3 Wet op de jeugdzorg van het wetsvoorstel. Hiermee krijgen gezinsvoogden recht op alle relevantie informatie over een kind dat onder toezicht is gesteld, ook als ouders of verzorgers hiervoor geen toestemming geven. Gezinsvoogden kunnen zo beter inschatten hoe het met een kind gaat en bijvoorbeeld of het kind thuis voldoende veilig is.

Defence for Children is teleurgesteld over het feit dat de geschillenregeling bij de ondertoezichtstelling, die in concept-wetsvoorstel was opgenomen, in het huidige wetsvoorstel is geschrapt. De mogelijkheid om geschillen over de uitvoering van een ondertoezichtstelling aan de kinderrechter voor te leggen versterkt de rechtspositie van direct betrokkenen en is voor kinderen, ouders en verzorgers gemakkelijker dan het huidige juridisch ingewikkelde systeem van bezwaar en beroep tegen een aanwijzing. Het argument van de wetgever dat hiermee de scheiding van rechtsprekende en uitvoerende macht bij een ondertoezichtstelling in gevaar komt, vindt Defence for Children onvoldoende. De kinderrechter beslist immers slechts over een concreet geschil dat wordt voorgelegd. De onpartijdigheid van de rechter komt hiermee niet in het geding. Defence for Children ziet daarom niet in waarom een geschillenregeling bij een ondertoezichtstelling anders zou zijn dan de reeds bestaande geschillenregeling bij conflicten over gezagsuitoefening, of de voorgestelde geschillenregeling voor conflicten over de voogdijuitoefening. Juist voor minderjarigen, ouders en verzorgers biedt een geschillenregeling een betere en meer laagdrempelige mogelijkheid om een rechter te laten toetsen bij conflicten.

Defence for Children zal de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel nauwlettend volgen en daarbij bewaken of er voldoende aandacht is voor de positie van minderjarigen die met een kinderbeschermingsmaatregel te maken krijgen.