13 november 2008

Op 5 november 2008 heeft het Comité van Ministers van de Raad van Europa een aanbeveling aangenomen over jeugdstrafrechttoepassing in Europa. De European Rules for juvenile offenders subject to sanctions or measures zijn qua inhoud vergelijkbaar met de United Nations Rules for the Protection of Juveniles Deprived of their Liberty (Havana Rules) uit 1990. Nederlandse vertegenwoordigers van het Ministerie van Justitie hebben meeonderhandeld over de tekst.

Doel van de regels is om de jeugdstrafrechtsystemen van Europese landen te harmoniseren en gezamenlijk te werken aan een kinderrechtenvriendelijk justitieel systeem. Net als in het Kinderrechtenverdrag is het uitgangspunt dat vrijheidsbeneming alleen als uiterste maatregel en voor zo kort mogelijke periode mag worden toegepast (regel 10).

Defence for Children vindt dat de Nederlandse regering het beleid op basis van de nieuwe regels op een aantal punten kan aanpassen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het gebruik van voorarrest. In Nederland zit meer dan de helft van de kinderen in justitiële jeugdinrichtingen in voorarrest, terwijl de regels stellen dat landen zich moeten inspannen om te voorkomen dat kinderen in voorarrest zitten. In Nederland zijn kinderen vanaf twaalf jaar strafrechtelijk aansprakelijk voor hun gedrag, terwijl de regels stellen dat de minimumleeftijd voor strafrechtelijke aansprakelijkheid niet te laag mag zijn. De toelichting meldt dat de meeste Europese landen een grens van veertien of vijftien jaar hanteren.

Nederland kent op dit moment een repressief beleid waarbij een groot aantal kinderen wordt opgesloten in een gesloten inrichting. Volgens de richtlijn moet de regering juist inzetten op het gebruik van educatieve maatregelen, herstelrecht en alternatieve straffen. Het gebruik van de time-out afzonderingsmaatregel is slechts bij hoge uitzondering voor een paar uur toegestaan en zeker niet langer dan 24 uur. Ook op dit punt kan Nederland een veel zorgvuldiger beleid voeren, nu de time out maatregel niet in de wet is geregeld en wel regelmatig en voor lange tijd wordt gebruikt.

De Europese regels benadrukken verder dat een gebrek aan voorzieningen en personeel geen reden mag zijn voor een inbreuk op de rechten van de minderjarige. Het aantal kinderen in inrichtingen moet zo laag zijn dat individuele zorg mogelijk is. Collectieve straffen, mishandeling, plaatsen in een donkere cel, afzondering als straf en andere vormen van onmenselijke en vernederende straffen zijn verboden. Het bezoek van familie kan niet worden stopgezet als vorm van straf. Een onafhankelijk orgaan moet regelmatig inspectie uitvoeren en moet speciaal letten op het gebruik van geweld, dwangmiddelen, disciplinaire straffen en andere beperkende maatregelen. Data over de omstandigheden van kinderen in inrichtingen moet worden verzameld en regelmatig beschikbaar gesteld aan de media en andere geïnteresseerden.

De Europese aanbevelingen zijn niet bindend. Desalniettemin zijn ze een belangrijke leidraad voor de invulling van het jeugdstrafrechtbeleid in Europese landen, ook in Nederland. Overheden worden aanbevolen om de regels en het bijbehorende commentaar te vertalen en zo breed mogelijk te verspreiden, o.a. onder justitie, politie en media.