Scroll down

Alternate Text
News banner

De rol van onderzoeksjournalistiek in het debat over mensenhandel

In het kader van EU Anti-Trafficking Day doet Lost in Europe mee aan een drieluik met drie perspectieven op de strijd tegen mensenhandel: vanuit de onderzoeksjournalistiek, justitie en opvang. Deze keer spreken we met onderzoeksjournalisten Doruntina Islamaj (VRT NWS en lid van Lost in Europe) en Roeland Termote (De Standaard) die, samen met Kristof Clerix (Knack) en Débora Votquenne (VRT NWS) de uitbuiting van Vietnamese minderjarigen in Belgische nagelsalons aan het licht brachten, een onderzoek dat genomineerd is voor de Belgische persprijs Belfius.

Het onderzoek werd uitgevoerd naar aanleiding van Lost in Europe-onderzoek, een collectief van journalisten uit verschillende Europese landen dat de verdwijning van minderjarige migranten in Europa onderzoekt. Een aantal maanden na de onthullingen door Doruntina, Débora, Roeland en Kristof voltrok zich het drama rondom de koelwagen in Essex, waarin de lichamen van 39 Vietnamese migranten werden gevonden. Een zaak die hoog op de agenda kwam te staan, en waarvan de rechtszaak, begonnen op 6 oktober in Londen, veel media-aandacht krijgt.

Met Doruntina en Roeland bespreken we hun onderzoek naar aanleiding van Lost in Europe, de Essex-zaak, en het belang van goede (internationale) samenwerking in de strijd tegen mensenhandel.

Op welke manier draagt Lost in Europe bij aan het debat over mensenhandel?

Doruntina: “Mensenhandel is voor veel mensen een-ver-van-mijn-bed-show. Wij willen het probleem in de woonkamer brengen. We gebruiken allerlei kanalen om een krachtige machine in gang te zetten om mensenhandel en de verdwijningen op de kaart te zetten. Wat mij opviel bij ons onderzoek naar de nagelsalons is hoe weinig kennis er soms was. Niet alle instanties hadden even goed door wat er gebeurde, en je voelde dat niet iedereen even goed op de hoogte was. Omdat het gaat over wereldwijde problematiek, bundelt Lost in Europe de krachten van internationale journalisten. Het is heel belangrijk dat journalisten blijven spitten en informatie uitwisselen. Dat is wat Lost in Europe doet, wij bouwen voort op elkaars onderzoek. Per land gaan we mensenhandel niet aangepakt krijgen, daar moeten we internationaal naar kijken.”

Roeland: “Het maakt smokkelaars niet uit waar ze opereren, of dat nu België, Duitsland of Nederland is. Little do they care. Hun werkwijze is gelijkaardig, wat in het ene land gebeurt is een replica van het andere land, alleen de schakels tussen de landen ontbreken.”

Doruntina: “Ons onderzoek heeft ervoor gezorgd dat er meer bewustwording kwam op de aanwezigheid van malafide nagelsalons en hoe het er daar aan toegaat. Al brengen we maar een druppel in de oceaan, vragen als: wie werkt daar, worden ze goed behandeld, welke taal spreken ze, daar zijn consumenten nu hopelijk iets meer mee bezig. Een ethische afweging waar ik als journalist wel mee worstel, is of Vietnamezen door onze berichtgeving nu meer richting werk op cannabisplantages, in de seksindustrie of als slaven in huishoudens worden geduwd. Dat wil je niet.”

<Tekst loopt door onder de video>

Free Press Unlimited en Defence for Children maken een drieluik waarin de strijd tegen mensenhandel vanuit drie perspectieven bekeken wordt: vanuit de journalistiek, justitie en de beschermde opvang. Bekijk de video!

Journalisten van Lost in Europe onderzoeken samen mensenhandel over de grenzen heen. Wordt de noodzaak van samenwerking door politiek, politie en andere betrokken instanties gezien?

Doruntina: “De wil om het samen aan te pakken is er, maar je voelt dat ze het idee hebben dat het dweilen met de kraan open is. Het is ook een moeilijke groep natuurlijk. De Vietnamese migranten geven zelf vaak niet aan dat ze een probleem hebben, ze dienen geen klacht in, er is een taalbarrière en ze verdwijnen bovendien, zelfs uit de beschermde opvang. Een besef van slachtofferschap, van uitbuiting, is er lang niet altijd. Het probleem is er, maar het is moeilijk om op overheidsniveau op te treden. Er zijn veel instanties bij betrokken, waardoor er een gecoördineerde aanpak nodig is en je voelt dat die er niet is.”

Roeland is het volmondig eens met Doruntina: “Zowel het Openbaar Ministerie, de politie als de mensen die betrokken zijn bij de opvang van minderjarigen, zijn heel betrokken en toch verdwijnen bijna alle Vietnamese kinderen. Dat gaat niet onopgemerkt, dus die bewustwording is er inmiddels wel, maar toch wordt niet iedere vermissing gemeld. Als het patroon zich herhaalt, herhaalt en nog eens herhaalt, dan zou geen enkel Vietnamees kind meer moeten kunnen verdwijnen. Vooral niet omdat we de remedie kennen.”

Iara de Witte

"Binnen het project Lost in Europe achterhalen onderzoeksjournalisten wat er met vermiste vluchtelingkinderen is gebeurd. Ze onderzoeken de oorzaken van vermissing en de gaten in het Europees beleid waardoor de kinderen überhaupt vermist raken. Defence for Children ondersteunt onderzoeksjournalisten met uitgebreide kennis en netwerken. We trainen deze onderzoeksjournalisten om signalen van uitbuiting en mensenhandel te herkennen en de rechten van het kind te waarborgen."

Wat is die remedie dan?

Roeland: “Een meer aanklampende aanpak. De eerste 24 uur in een opvangcentrum moeten ze onmiddellijk begeleid worden, dat werkt echt en gebeurt steeds meer, maar kennelijk nog niet systematisch. Dat heeft volgens mij te maken met dat gevoel van dweilen met de kraan open. De minderjarigen willen opnieuw verdwijnen, want ze willen niet in ons land blijven, België is een transitland.”

Doruntina: “De overheid zou mensenhandel hoger op de prioriteitenlijst moeten zetten en meer middelen moeten vrijmaken.”

Roeland: “Het staat op de agenda van onze nieuwe regering, al is het natuurlijk een proces van jaren. Eerst verdronken de verdwijningen een beetje in de zee van andere dingen die gedaan moesten worden. Maar het is niet onze taak als journalisten om het beleid te bepalen.”

Doruntina: “Ja, wij als journalisten tonen de problematiek en die vertelt zichzelf. Wij spitten het probleem naar boven, onderzoeken en monitoren, maar het is aan beleidsmakers om het vast te pakken en ermee aan de slag te gaan.”

Onder de slachtoffers van het Essex-truckdrama waren ook twee Vietnamese jongens van op dat moment 18 en 17 jaar. Ze waren weggelopen uit de beschermde opvang in Nederlands Limburg en gevolgd door de Nederlandse politie tot in Anderlecht, een voorgemeente van Brussel. Het Brussels Openbaar Ministerie (OM) ondernam vervolgens geen actie, ondanks dat ze door de Nederlandse politie geïnformeerd waren. Moet dat verder worden uitgezocht?

Roeland: “Ja. Het blijft ontoereikend vaag waarom eerst werd gezegd dat het onderzoek op verzoek van Nederland was gestaakt, iets dat later onwaar bleek te zijn. Later verklaarde het Belgische OM dat er vermoedens van mensensmokkel waren, maar onvoldoende elementen voor vervolgonderzoek. Er is niemand gewaarschuwd door het OM, niet de gespecialiseerde speurders, niet de opvangdiensten, terwijl die structuren er wel zijn. Dit mag niet de staande praktijk worden. Deze kwestie is nog niet voorbij.”

Hoe is de samenwerking in België tussen de beschermde opvang en de politie?

Roeland: “Er is geen perfecte ketting tussen politie en opvangdiensten en vice versa. Ik zou wel willen weten hoe die samenwerking verloopt en waarom die niet beter kan.”

Doruntina: “Er moet veel meer aandacht komen voor gecoördineerde samenwerking. Maar we hebben een nieuwe regering, dus we wachten af of er hierdoor op dit front iets zal veranderen.

Volgen jullie de rechtszaak in Londen?

Roeland: “Ja, en ik hoop vooral dat het proces meer inzage geeft in connecties tussen verschillende mensen. Er lopen nog steeds onderzoeken naar smokkelnetwerken. De vertakkingen en samenwerkingen van hier tot in Vietnam, daar zou ik graag wat meer over willen weten.”

Hebben jullie nog een vraag voor de Nederlandse officier van justitie mensenhandel, die we als volgende zullen interviewen voor dit drieluik?

Roeland: “In strafrechtelijke onderzoeken kun je daders oppakken en berechten, dat zal bevredigend zijn voor de officier van justitie en voor speurders. Wat beschouwen zij als de graadmeters van succes? En heeft hij het gevoel dat ze de strijd tegen mensenhandel aan het winnen zijn?”

Lees hier dit interview in het Engels

Geschreven door Mieke Breedijk – Defence for Children.

Deel dit artikel

Gerelateerde artikelen

Europese Kinderrechtenhelpdesk wil centrale rol voor rechten van kinderen op de vlucht

Vandaag, op de ‘Internationale Dag voor de Rechten van het Kind’, publiceren we samen met onze partners van de Europese …


Lees meer

De rol van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers in het debat over mensenhandel

In het kader van EU Anti-Trafficking Day publiceren Defence for Children en Free Press Unlimited een drieluik met drie p…


Lees meer

Spanje scheidt vluchtelingenkinderen van hun ouders

Op de Canarische Eilanden, in de provincie Las Palmas, worden vluchtelingenkinderen gescheiden van hun ouders. Kinderen …


Lees meer
We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. Door gebruik te maken van onze website gaat u akkoord met ons beleid. Privacy verklaring
Ja
Nee